WEEKLY INFOSHEET – Zhvillimet kryesore politike, institucionale dhe shoqërore në Kosovë

31 gusht – 4 shtator 2026 | Nr. 01

Java shkurtimisht

Java u karakterizua nga çështje të rëndësishme politike dhe institucionale – nga vendimet lidhur me kthimin e gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë në sistemin gjyqësor të Kosovës dhe polemikat rreth shtetësisë, deri te rihapja e çështjes së së ardhmes së arsimit në gjuhën serbe. Ndërkohë, pasiguria politike rreth zgjedhjes së presidentit të Kosovës vazhdoi, pavarësisht marrëveshjes fillestare ndërmjet Lëvizjes Vetëvendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), ndërsa ambasadori i ri i Bashkimit Evropian, Dirk Schübel, mori detyrën në Kosovë.

Gjyqtarët dhe prokurorët serbë: Kthimi në sistemin gjyqësor mes vendimeve të institucioneve dhe obligimeve nga dialogu

Ushtruesja e detyrës së presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, më 2 shtator shkarkoi nga detyra 18 gjyqtarë nga komuniteti serb, të cilët kishin dhënë dorëheqje në vitin 2022, ndonëse më 15 korrik të këtij viti i kishin tërhequr dorëheqjet dhe kishin shprehur gatishmërinë për t’u kthyer në sistemin gjyqësor¹. Vendimi pasoi pasi Këshilli Gjyqësor i Kosovës pranoi dorëheqjet e tyre të paraqitura më herët, pavarësisht se ato ishin tërhequr². Më parë, procedurë e ngjashme ishte zhvilluar edhe në rastin e shtatë prokurorëve serbë.

Ndërkohë, për dhjetë pozita të reja të prokurorëve të rezervuara për pjesëtarët e komunitetit serb nuk kishte asnjë aplikim gjatë konkursit fillestar³, për çka Këshilli Prokurorial i Kosovës e zgjati afatin deri më 15 shtator. Problem i ngjashëm ishte evidentuar edhe në vitin 2024, kur nuk kishte kandidatë nga komuniteti serb për katër pozitat e ofruara të prokurorëve. Çështja e kthimit të tyre tejkalon politikën e zakonshme të personelit të institucioneve gjyqësore. Integrimi i gjyqtarëve, prokurorëve dhe personelit administrativ serb buron nga Marrëveshja për Drejtësinë e arritur në kuadër të dialogut Beograd–Prishtinë në vitin 2015 dhe e zbatuar në vitin 2017.

Gjatë zbatimit të saj, BE-ja kishte theksuar se sistemi i integruar gjyqësor duhet të jetë përfaqësues për të gjitha komunitetet dhe të sigurojë zbatim unik të legjislacionit të Kosovës.

Duke reaguar ndaj vendimit të Këshillit Gjyqësor në gusht të vitit 2026, BE-ja vlerësoi se pranimi i dorëheqjeve që më parë ishin tërhequr duket se nuk është në përputhje me legjislacionin e Kosovës, procedurat e përcaktuara dhe kërkesat e sundimit të ligjit, si dhe se bie ndesh me parimet e një sistemi gjyqësor multietnik dhe përpjekjet për kthimin e qëndrueshëm të serbëve në institucione.

Zgjedhja e presidentit të Kosovës: Marrëveshje politike pa shumicë të siguruar

Pas pothuajse dy muajsh negociatash, liderët e Vetëvendosjes dhe LDK-së, Albin Kurti dhe Lumir Abdixhiku, më 31 gusht arritën marrëveshje që profesori i së drejtës dhe ish-gjyqtari i Gjykatës Kushtetuese, Bekim Sejdiu, të jetë kandidat i përbashkët për president të Kosovës.  Megjithatë, vetëm një ditë më vonë, gjashtë nga gjithsej 18 deputetët e LDK-së njoftuan se nuk do ta mbështesin kandidaturën e tij⁴, ndonëse Kryesia e partisë kishte mbështetur marrëveshjen.

Takimi i ri ndërmjet Kurtit dhe Abdixhikut më 2 shtator nuk e ndryshoi raportin e forcave, ndërsa lideri i LDK-së pas takimit vlerësoi se aktualisht nuk ekziston numri i mjaftueshëm i votave për zgjedhjen e presidentit.

Matematika politike lidhet drejtpërdrejt me nenin 86 të Kushtetutës së Kosovës⁵. Presidenti zgjidhet me votim të fshehtë në Kuvend, ndërsa për zgjedhjen në raundin e parë ose të dytë nevojitet shumica prej dy të tretave e të gjithë 120 deputetëve – së paku 80 vota.

Nëse asnjë kandidat nuk e merr këtë mbështetje, në raundin e tretë votohet ndërmjet dy kandidatëve që kanë marrë numrin më të madh të votave dhe për zgjedhje atëherë nevojitet shumica e të gjithë deputetëve – së paku 61 vota.

Nëse presidenti nuk zgjidhet as në raundin e tretë, Kuvendi shpërndahet dhe zgjedhjet e reja duhet të mbahen brenda 45 ditësh. Prandaj, kundërshtimi i një pjese të grupit parlamentar të LDK-së nuk është vetëm çështje e brendshme partiake, por mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta për stabilitetin e mëtejshëm institucional⁶.

Shtetësia: Debati politik i fokusuar te serbët, ligji nuk bën dallim etnik

Përfaqësuesit e PDK-së dhe AAK-së gjatë javës rihapën çështjen e nenit 31 të Ligjit të ri për Shtetësinë, ndërsa debati politik u përqendrua në masë të madhe te komuniteti serb.

Deputetja e PDK-së, Ganimete Musliu, pretendoi se dispozita paraqet rrezik për sigurinë, sepse u mundëson marrjen e shtetësisë serbëve që kanë jetuar më parë në Kosovë dhe pasardhësve të tyre, ndërsa deputetja e AAK-së, Time Kadrijaj, e lidhi çështjen edhe me personat që kanë kryer krime gjatë luftës⁷. Ndaj polemikës reagoi Ambasada e Gjermanisë, duke rikujtuar se Kushtetuta e përcakton Kosovën si shoqëri multietnike dhe duke u bërë thirrje aktorëve politikë që ta respektojnë këtë parim dhe të zbatojnë ligjet përkatëse⁸.

Megjithatë, vetë neni 31 i Ligjit nr. 10/L-023 nuk përmban kriter etnik dhe as nuk i përmend në mënyrë të veçantë serbët⁹. Dispozita u referohet qytetarëve të ish-Republikës Federale të Jugosllavisë që më 1 janar 1998 ishin banorë të përhershëm të Kosovës, si dhe pasardhësve të tyre të drejtpërdrejtë, pavarësisht vendbanimit të tyre aktual apo shtetësisë tjetër. Kjo e drejtë nuk është futur për herë të parë me ligjin e vitit 2026: dispozita përkatëse kanë ekzistuar edhe në ligjet për shtetësinë të viteve 2008 dhe 2013, ndërsa baza kushtetuese e saj ekziston që nga miratimi i Kushtetutës në vitin 2008. Prandaj, ekziston një dallim i qartë ndërmjet fushëveprimit juridik të dispozitës, e cila nuk është e përcaktuar në baza etnike, dhe debatit politik, i cili gjatë javës e lidhi atë kryesisht me serbët.

Arsimi në gjuhën serbe: E drejta është e garantuar, statusi institucional mbetet çështja kryesore

Hulumtimi i Qendrës për Veprime Shoqërore Afirmative (CASA), i prezantuar më 3 shtator, tregoi kundërshtim pothuajse të plotë të serbëve të anketuar ndaj integrimit të sistemit ekzistues të arsimit në sistemin e Kosovës.

Kundër një procesi të tillë u deklaruan 99,4 për qind e të anketuarve, ndërsa 91,3 për qind e shohin vazhdimin e funksionimit të arsimit në kuadër të sistemit të Serbisë si zgjidhjen më të pranueshme¹⁰.

Pothuajse 40 për qind e prindërve të anketuar deklaruan se do ta shqyrtonin mundësinë e largimit nga Kosova nëse fëmijët e tyre do të duhej të shkolloheshin në sistemin e Kosovës. Hulumtimi përfshiu 300 pjesëtarë të komunitetit serb nga pjesë të ndryshme të Kosovës.

Korniza ligjore e Kosovës tashmë përmban garanci të veçanta për arsimin në gjuhën serbe.

Neni 12 i Ligjit për Arsimin në Komuna u mundëson shkollave që zhvillojnë mësimin në gjuhën serbe të përdorin planet, programet dhe tekstet mësimore të Ministrisë së Arsimit të Serbisë, me njoftim paraprak të Ministrisë së Arsimit të Kosovës. Nëse Ministria paraqet kundërshtim brenda tre muajsh, çështja i referohet një komisioni të pavarur.

Neni 14 i të njëjtit ligj e përcakton Universitetin në Mitrovicën e Veriut si institucion publik autonom të arsimit të lartë, parashikon kompetenca të zgjeruara për komunën e Mitrovicës së Veriut dhe lejon financimin nga Serbia, me kusht që ai të jetë transparent dhe publik.

Prandaj, çështja qendrore e një integrimi eventual nuk është vetëm e drejta për arsimim në gjuhën serbe, e cila njihet me ligj, por statusi institucional i institucioneve ekzistuese: menaxhimi, financimi, punësimi, licencimi dhe akreditimi i tyre, njohja e diplomave dhe raporti me institucionet e Kosovës. Në të njëjtën kohë, ekzistenca e këtyre zgjidhjeve ligjore nuk do të thotë se mekanizmat e parashikuar me ligj janë krijuar ose zbatohen plotësisht në praktikë¹¹.

Fillimi i vitit shkollor: Më pak nxënës të klasës së parë në disa mjedise serbe

Viti i ri shkollor filloi më 1 shtator edhe në institucionet arsimore që funksionojnë në sistemin e Serbisë. Në SHF “Miladin Mitić” në Llapllasellë, në klasën e parë u regjistruan 24 nxënës, në paralelen e ndarë në Preoc gjashtë, ndërsa në Çagllavicë vetëm tre nxënës. Radio KiM evidentoi gjithashtu ulje të numrit të nxënësve të klasës së parë në Graçanicë dhe Llapllasellë krahasuar me vitin e kaluar¹².

Të dhënat e këtij viti nga disa shkolla, në vetvete, nuk janë të mjaftueshme për të nxjerrë përfundime për tendencat e përgjithshme demografike të komunitetit serb, por përbëjnë një tregues që duhet përcjellë. Në mjediset më të vogla, veçanërisht në jug të Ibrit, numri i fëmijëve ndikon drejtpërdrejt në qëndrueshmërinë e paraleleve shkollore, numrin e të punësuarve dhe disponueshmërinë afatgjatë të arsimit në komunitetin lokal.

Për një vlerësim më të besueshëm të tendencës më të gjerë demografike do të ishte e nevojshme të përcillen të dhënat shumëvjeçare për numrin e nxënësve dhe të popullsisë.

Dirk Schübel mori detyrën: Përfaqësuesi i ri i BE-së në një periudhë çështjesh të hapura institucionale

Dirk Schübel më 2 shtator mori detyrën e ambasadorit të Bashkimit Evropian në Kosovë, shefit të Zyrës së BE-së dhe Përfaqësuesit të Posaçëm të BE-së¹³. Në mesazhin e tij të parë ai paralajmëroi bashkëpunim me institucionet e Kosovës, aktorët politikë, shoqërinë civile, mediat dhe të gjitha komunitetet, duke përcaktuar si synim avancimin e Kosovës multietnike në rrugën e integrimit evropian. Një ditë më vonë zhvilloi takimin e parë me shefat e misioneve të shteteve anëtare të BE-së, me të cilët diskutoi situatën politike, zhvillimet më të fundit dhe përafrimin e Kosovës me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të BE-së¹⁴.

Mandati i Schübelit fillon në një moment kur janë rihapur disa çështje me rëndësi të drejtpërdrejtë për komunitetin serb – përfshirë pjesëmarrjen e serbëve në sistemin gjyqësor, funksionimin e institucioneve multietnike dhe statusin e arsimit në gjuhën serbe. Si shef i Zyrës së BE-së dhe Përfaqësues i Posaçëm i BE-së, funksioni i tij përfshin përfaqësimin politik të Unionit dhe angazhimin në integrimin evropian të Kosovës, ndërsa BE-ja njëkohësisht mbetet ndërmjetësuese në procesin e normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

Prandaj, qasja e Zyrës së re të BE-së ndaj zbatimit të garancive ekzistuese ligjore dhe obligimeve të marra në dialog do të jetë veçanërisht e rëndësishme për komunitetin serb.

Çfarë duhet përcjellë

Serbët në sistemin gjyqësor: Afati për aplikim për dhjetë pozitat e prokurorëve të destinuara për pjesëtarët e komunitetit serb është zgjatur deri më 15 shtator. Rezultati i konkursit do të tregojë nëse ekziston interesim për hyrjen e kandidatëve të rinj në sistem, pasi kthimi i prokurorëve që dhanë dorëheqje në vitin 2022 nuk u mundësua.

Zgjedhja e presidentit: Mbetet e hapur nëse Vetëvendosje dhe LDK mund të sigurojnë numrin e nevojshëm të deputetëve për vazhdimin e procedurës së zgjedhjes së Bekim Sejdiut. Duke pasur parasysh mundësinë kushtetuese të shpërndarjes së Kuvendit nëse presidenti nuk zgjidhet as në raundin e tretë, kjo çështje mund të përcaktojë drejtpërdrejt zhvillimet e mëtejshme politike.

Arsimi: Hulumtimi i CASA-s tregon një hendek të madh ndërmjet mundësisë së ndryshimeve institucionale dhe qëndrimeve të të anketuarve nga komuniteti serb. Debati i mëtejshëm duhet të shihet përmes dy çështjeve të ndara: ruajtjes së garancive ligjore për arsimin në gjuhën serbe dhe gjetjes së një modeli institucional për institucionet ekzistuese arsimore.

Rreth Weekly Infosheet

Weekly Infosheet ofron një pasqyrë të përmbledhur dhe kontekst të zhvillimeve kryesore politike, institucionale dhe shoqërore me rëndësi për të gjitha komunitetet në Kosovë.

Përzgjedhja e temave bazohet në rëndësinë e tyre për të drejtat e komuniteteve, pjesëmarrjen institucionale dhe jetën e përditshme, duke ofruar njëkohësisht kontekstin përkatës ligjor, politik dhe institucional.

1. Radio KiM – Hadžiju razrešila dužnosti 18 srpskih sudija koji su ostavke podneli 2022. ↩
2. KosSev – Kako je i najavila: Hadžiju razrešila 18 srpskih sudija uprkos povučenim ostavkama i kritikama EU ↩
3. Medija Centar – Nijedan Srbin se nije prijavio za deset tužilačkih mesta, TSK produžio konkurs do 15. septembra ↩
4. KosSev – Dan posle dogovora sa Kurtijem, šest poslanika LDK-a protiv Sejdiua ↩
5. Ustav Republike Kosovo sa amandmanima I–XXV ↩
6. KosSev – Sporazum Samoopredeljenja i LDK ne garantuje izbor predsednika Kosova ↩
7. KosSev – Srbi u fokusu spora oko državljanstva: PDK i AAK vide bezbednosni rizik ↩
8. KosSev – Nemačka ambasada za KosSev o sporu oko državljanstva ↩
9. Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës – Zakon br. 10/L-023 ↩
10. Radio KiM – istraživanje CASA ↩
11. Skupština Republike Kosovo – Zakon o obrazovanju u opštinama ↩
12. Radio KiM – početak školske godine ↩
13. Radio KiM – Dirk Šubel preuzeo dužnost ambasadora EU na Kosovu ↩
14. Radio KiM – Šubel sa šefovima misija EU o političkoj situaciji ↩

NGO Aktiv | shtator 2026