🔹 Çfarë ka ndodhur?
Në fshatrat Banjë dhe Suhogërllë, në komunën e Skenderajt, janë mbyllur dy ambulanca që funksiononin në sistemin e Republikës së Serbisë. Kryetari i komunës së Skenderajt, Sami Lushtaku, konfirmoi se vendimi është marrë në nivel lokal, me arsyetimin se këto institucione vepronin jashtë sistemit juridik të Kosovës.
➡️ Banorët kanë mbetur pa kujdes shëndetësor parësor dhe janë të detyruar të udhëtojnë rreth 20 kilometra deri te institucionet më të afërta shëndetësore në pjesën veriore të Mitrovicës.
➡️ Ndërkohë, në objektin e ambulancës në fshatin Banjë është vendosur një tabelë e re, tregjuhësh, me stemën e Kosovës dhe stemën e komunës së Skenderajt. Në tabelë, fillimisht në shqip, më pas në serbisht jo të saktë dhe më pas në anglisht, ishte shkruar “Ambulanta në Banjë”. Tabela ndërkohë është hequr. .
➡️ Sipas disa banorëve, vendosjes së tabelës i ka marrë pjesë edhe kryetari Sami Lushtaku, së bashku me punëtorët e angazhuar për montimin.
➡️ As banorët lokalë, as stafi mjekësor që më parë ka punuar në këto institucione, nuk kanë qenë të njoftuar paraprakisht për këto veprime.
🔹 Shëndetësia mes dialogut dhe Planit të Ahtisaarit
Çështja e funksionimit të institucioneve në sistemin serb, përfshirë sektorin shëndetësor, është pjesë e një kornize më të gjerë që trajtohet në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës me ndërmjetësimin e BE-së, por edhe në kuadër të zgjidhjeve të parashikuara me Planin e Ahtisaarit, i cili përmes procesit të decentralizimit parashikon kompetenca të zgjeruara për komunat me shumicë serbe, përfshirë edhe fushën e kujdesit shëndetësor sekondar, si dhe një shkallë të lartë të vetë-menaxhimit të çështjeve të tyre.
➡️ Megjithatë, mbyllja e ambulancave dhe vendosja e mëvonshme e shenjave të reja janë realizuar pa asnjë dialog apo konsultim.
➡️ Një qasje e tillë tregon një praktikë të zgjidhjes së çështjeve komplekse institucionale përmes veprimeve të njëanshme dhe administrative.
➡️ Kjo vë drejtpërdrejt në pikëpyetje kredibilitetin e procesit të normalizimit dhe dëmton më tej besimin ndërmjet komuniteteve dhe institucioneve.
➡️ Veçanërisht shqetësuese është që çështjet që lidhen me të drejtat themelore, si qasja në kujdesin shëndetësor, po trajtohen pa një harmonizim paraprak politik dhe institucional.
➡️ Në këtë kontekst, Plani i Ahtisaarit parashikon kompetenca të zgjeruara për komunat me shumicë serbe, përfshirë fushën e kujdesit shëndetësor sekondar, si pjesë e një modeli më të gjerë të decentralizimit që synon të sigurojë një shkallë të lartë të vetë-menaxhimit për serbët e Kosovës, përfshirë edhe mundësinë e financimit nga Serbia përmes mekanizmave transparentë.
➡️ Mbyllja e njëanshme e institucioneve shëndetësore dhe mungesa e koordinimit institucional tregojnë devijim nga këto parime dhe thellojnë më tej pasigurinë juridike dhe institucionale.
🔹 Çështje institucionale dhe ligjore
Mbyllja e ambulancave dhe aktivitetet pasuese në objektet e tyre hapin një sërë çështjesh kyçe:
➡️ Vendimi është marrë në nivel lokal, pa një dukshmëri të qartë të rolit të institucioneve qendrore.
➡️ Shtrohet çështja e koordinimit ndërmjet autoriteteve lokale dhe Ministrisë së Shëndetësisë.
➡️ Kualifikimi i këtyre institucioneve si “ilegale” hedh dritë mbi statusin e pazgjidhur të institucioneve që funksionojnë në sistemin serb.
➡️ Një vakum i tillë institucional mundëson marrjen e vendimeve me pasoja të drejtpërdrejta për qytetarët, pa një kornizë të qartë ligjore dhe pa përgjegjësi të përcaktuar.
➡️ Vendosja e shenjave të reja pa komunikim paraprak me komunitetin tregon gjithashtu mungesë transparence dhe pjesëmarrjeje në procesin e vendimmarrjes.
➡️ Në të njëjtën kohë, nuk është siguruar një alternativë adekuate dhe funksionale për shërbimet shëndetësore që këto ambulanca ofronin.
🔹 Ndikimi në komunitet dhe aspekti i sigurisë
➡️ Qasja e kufizuar në shërbimet shëndetësore prek më së shumti grupet e cenueshme – të moshuarit, pacientët kronikë dhe personat me aftësi të kufizuara.
➡️ Udhëtimi i zgjatur drejt institucioneve shëndetësore rrit rreziqet për shëndetin dhe mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta për jetën e qytetarëve.
➡️ Mungesa e një zëvendësimi adekuat për shërbimet e mbyllura e lë komunitetin pa kujdes bazik shëndetësor.
➡️ Mënyra e zbatimit të këtyre masave thellon më tej ndjenjën e pasigurisë dhe marginalizimit brenda komunitetit serb.
➡️ Kur shërbimet publike bazë ndryshohen pa konsultim dhe pa plan, pasojat tejkalojnë nivelin administrativ dhe shndërrohen në çështje të sigurisë dhe stabilitetit shoqëror.
🔹 Pse është e rëndësishme kjo?
➡️ Ndikon drejtpërdrejt në realizimin e së drejtës për kujdes shëndetësor
➡️ Hap çështjen e përgjegjësisë së institucioneve dhe procedurave të vendimmarrjes
➡️ Thellon mosbesimin ndërmjet komuniteteve dhe institucioneve
➡️ Minon procesin e dialogut dhe normalizimit
➡️ Tregon për një problem sistemik të zgjidhjes së çështjeve politike jashtë kornizës institucionale
➡️ Shëndetësia mbetet një çështje që tejkalon nivelin teknik dhe kërkon harmonizim politik dhe shoqëror
📌 Përfundim
Mbyllja e ambulancave në Banjë dhe Suhogërllë, si dhe vendosja e mëvonshme e shenjave të reja pa konsultim me komunitetin lokal, tregon një model vendimmarrjeje që ndikon drejtpërdrejt në jetën e përditshme të qytetarëve, pa një proces transparent dhe gjithëpërfshirës.
Një qasje e tillë ka pasoja konkrete – kufizim të qasjes në shërbimet shëndetësore, rritje të rreziqeve të sigurisë dhe dobësim të mëtejshëm të besimit në institucione.
Mungesa e informimit në kohë, mosofrimi i alternativave dhe koordinimi i pamjaftueshëm institucional tregojnë nevojën për një qasje më të përgjegjshme në trajtimin e çështjeve me rëndësi jetike për komunitetet.
Në të njëjtën kohë, mungesa e reagimit nga aktorët ndërkombëtarë thekson më tej nevojën për një fokus më të madh në çështjet që ndikojnë drejtpërdrejt në realizimin e të drejtave themelore.
Për këtë arsye, është e domosdoshme që çështja e funksionimit të institucioneve që ofrojnë shërbime bazë, përfshirë shëndetësinë, të rikthehet në kuadër të dialogut, duke siguruar transparencë, koordinim institucional dhe përfshirje të komunitetit në proceset vendimmarrëse.